nomadicNomadic civilization: historical researchNomadic civilization: historical research2782-3377Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова10.53315/2782-3377-2023-3-4-37-41nomadic-102Research ArticleОТЕЧЕСТВЕННАЯ ИСТОРИЯNATIONAL HISTORY1771 оны их нүүдлийн нэгэн үүдэл шалтгааны учирOne of the causes of the great migration of 1771БатсуурьА.BatsuuriA.

Батсуурь А., Ph.D, хэл зохиолын тэнхимийн профессор

Ховд

Batsuuri A., Ph.D, Professor, Department of linguistics

Khovd

a_batsuuri@ymail.comХовд их сургуульРоссияHovd universityRussian Federation202311012024343741Copyright © Батсуурь А., 20242024Батсуурь А.Batsuuri A.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/102

Монголчуудын нүүдэл ба суурьшлын түүхтэй холбоотой олон баримт бий. Түүний нэг бол 254 жилийн өмнө болсон Торгуудын их нүүдэл юм. Торгуудын их нүүдлийг эргэн дурсах түүхэн өдөр өнөөдөр тохиож байна. Увш хан 80 мянгаа цэргээ цуглуулж, Зүүнгарын зүг нүүхээ мэдэгдээд, Ижилийн хөвөөгөөр нутагласан бүх ардаа хурaах даалгавар тэдэнд өглөө. 1771 оны 1 сарын 5-нд их нүүдэл хөдлөхийн урд шөнө гайтай цасан шуурга дэгдэж, Ижил мөрний мөс цөмөрсөнөөр баруун эрэгт нутаглаж байсан халимгууд хааны тушаалыг биелүүлж чадалгүй тэндээ үлджээ. Торгуудын энэ их нүүдэл 7 сар үргэлжилж, 4 мянган км замыг туулахдаа, Оросуудын тавьсан түмэн бэрхшээлтэй учирч, зам зуурын таарсан цус урсгасан олон дайн, өлсөгөлөнд сульдан ядарч, үхэж үргэдсээр 4 зун мянган торгуудаас зөвхөн 125 мян- га нь Зүүнгарын говьд хөл тавьжээ. Наад зах нь гэхэд тэдний зам дахь бүх худгийг хордуулсан байсан гэдэг. Манжийн хаан тэднийг баяр ёслолын байдалтай угтаж аваад, Зүүнгарын говийг 10 мужид хувааж, Торгуудуудад захируулжээ. Ижил мөрний баруун эрэгт 15 мянган өрх буюу 70 орчим мянган Торгуудууд үлджээ

There are many facts related to the history of Mongolian migration and settlement. One of them is the Great Migration of the Torguds, which took place 254 years ago. Today is a historic day to commemorate the great migration of the Torguds. Uvsh Khan gathered 80,000 troops and announced that he would move towards Dzhungar, and gave them the task of capturing all the rears living along the banks of the Izhili River. On January 5, 1771, on the night before the great migration, a terrible snowstorm broke out and the ice of the Izhyl river broke, and the whales living on the west coast could not obey the khan’s orders and remained there. This great migration of the Torguds lasted for 7 months and covered 4,000 km. They were weakened and died from many bloodshed wars and starvation, and only 125000 of the 400000 Torguds set foot in Dzhungar Gobi. At least all the wells on their way were poisoned. The Manchu king welcomed them with a festive atmosphere and divided Dzungar Gobi into 10 provinces and subjugated them to Torguds. 15,000 households or about 70,000 Torguds remained on the west bank of the Izhyl River

Торгуудхалимагөөрдих нүүдэлбуддын шашинсүсэг бишрэлTorgudsKalmyksOiratsgreat migrationBuddhismpietyReferencesБатмөнх, Б. (2022). Евроазийг дамнасан их нүүдэл. Studia Regionalia Occidentalis Mongoliae-I. Улаанбаатар.Batmunkh, B. (2022). The Great Migration across Eurasia. Studia Regionalia Occidentalis Mongoliae-I. Ulaanbaatar (in Mongolian).Сүхбаатар, На. /Эрхлэн хэвлүүлсэн/ (2022). Халимаг хаадын туужийг хурааж бичсэн товч оршив. Bibliotheca Oiratica-CXI. Улаанбаатар.Sukhbaatar, Na. (2022). A collection of the chronicles of Halimag kings. Bibliotheca Oiratica. CXI. Ulaanbaatar (in Mongolian).Тэрбиш, Л. (2008). Ойрадын бурханы шашины товч түүх. Bibliotheca Oiratica-XI. УлаанбаатарTerbish, L. (2008). A Brief History of Oirad Buddhism. Bibliotheca Oiratica-XI. Ulaanbaatar (in Mongolian).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.