nomadicNomadic civilization: historical researchNomadic civilization: historical research2782-3377Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова10.53315/2782-3377-2025-5-1-39-51nomadic-139Research ArticleТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫTHEORY AND HISTORY OF CULTUREМонголын эртний уран зохиол дахь зам явахын уран зохиолын тухайд товч өгүүлэх ньA brief discussion on travel genre in ancient Mongolian literatureHusile.Husile.

МУИС-ын докторант

Улаанбаатар

PhD student

Ulaanbaatar

husile08@126.comМонГУМонголияNational University of MongoliaMongolia202506042025513951Copyright © Husile .., 20252025Husile ..Husile ..This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/139

Зам явахын уран зохиол нь хаад ихэс дээдэс, номын мэргэд, түүхэн хүмүүс ихэвчлэн аян замд явсан сонин сайхан үйл явдал, аяллын тэмдэглэлийг бодит баримт мэдээлэл, уран сайхны аргыг хослуулан өгүүлдэг бөгөөд эртний уламжлал нь зөвхөн монгол хэлээр бус, төвөд хэлээр ч ихэд дэлгэрч байсан. Түүнчлэн монголын уран зохиолд энэ төрлийн бүтээлүүд нь шашны үйл ажиллагаа, нийгмийн харилцаа, соёлын солилцоог илтгэн харуулдаг. Энэхүү илтгэлээр Монголын зам явахын уран зохиолын уран сайхны онцлог, түүхэн хөгжлийн талаар судалгааны үндэслэлтэйгээр дэлгэрэнгүй өгүүлэх болно. Зам явахын уран зохиол нь баримтат ба уран сайхны аргыг хослуулж, монгол хүний ертөнцийг үзэх үзэл, сэтгэлийн хөдөлгөөн, мөн бусыг танин мэдэх мэдрэмжийг уран дүрслэлээр баяжуулдаг. Монголын зам явахын уран зохиолын уран сайхны онцлог нь гол төлөв яруу найраглаг байдлаар илэрхийлэгддэг бөгөөд энэ нь уншигчдыг тухайн аяллын уур амьсгалд оруулж, аяллын мэдрэмжийг амилуулдаг. Монголын Зам явахын уран зохиолнь дан ганц газар зүйн зураглал биш, харин тухайн үеийн монгол хүний сэтгэл зүй, нийгмийн харилцааг илэрхийлэх хүчирхэг арга хэрэгсэл болж өгдөг.

Travel literature often combines factual accounts and artistic expression to narrate the fascinating events and experiences of kings, nobles, scholars, and historical figures during their journeys. This ancient tradition was not only widespread in the Mongolian language but also extensively developed in Tibetan. Additionally, such works in Mongolian literature reflect religious practices, social interactions, and cultural exchanges. This paper will discuss in detail the artistic characteristics and historical development of Mongolian travel literature based on research. Travel literature combines documentary and artistic methods, enriching the worldview, emotions, and feelings of Mongolian people with artistic depictions. The artistic characteristics of Mongolian travel literature are mainly expressed in poetic form, which brings readers into the atmosphere of the journey and brings the feeling of the journey to life. Mongolian travel literature is not only a geographical map, but also a powerful means of expressing the psychology and social relations of Mongolian people at that time.

Монголын эртний уран зохиолзам явахын уран зохиолАгваандоржиевийн аян замын зохиолшашин соёлын солилцоо МонголдReferencesБадмаев, А. В. (1973). О жанре «хождений» (описания путешествий) калмыцкой литературы. Ученые записки КНИИЯЛИ. XI. Серия филология. Элиста. 33–53.Badmaev, A. V. (1973). On the genre of “travel” (journey descriptions) in Kalmyk literature. Scholarly notes of the KNIIYALI. XI. Series of philology. Elista. 33–53.Батбаяр, Ц. (2009). Монгол ба Төвд XX зууны эхний хагаст. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Batbayar, Ts. (2009). Mongolia and Tibet in the first half of the XX century. Ulaanbaatar: State Publishing House.Дамдинсүрэн, Ц. (1957). Монголын уран зохиолын тойм. I дэвтэр. XIII–XVI зууны үе. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Cui Bingyang (2018). Research on the Characteristics of Travel Notes in Mu Tianzi Zhuan. Master’s Degree Thesis, Qingdao University.Дамдинсүрэн, Ц. (1958). Японы тухай тэмдэглэл. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Damdinsuren, Ts. (1957). Review of Mongolian literature. Book I. XIII–XVI centuries. Ulaanbaatar: State Publishing House.Дамдинсүрэн, Ц. (1998). Бүрэн зохиол. Тайлбар сэлт ном зүй үйлдэж хэвлэлд бэлтгэсэн Д. Цэдэв. 2. Улаанбаатар: «Интерпресс» хэвлэлийн газар.Damdinsuren, Ts. (1958). Notes on Japan. Ulaanbaatar: State Publishing House.Лочин, С. (2002). Л. Түдэв: намтар, уран бүтээл, судлалын товчоо. Улаанбаатар: Bembi San.Damdinsuren, Ts. (1998). Complete works. Annotated bibliography prepared for publication by D. Tsedev. 2. Ulaanbaatar: Interpress Publishing House.Монгол зохиолчдын төвдөөр бичсэн бүтээл (1967). Editor Цэндийн Дамдинсүрэн. Translated by Ч. Алтангэрэл. Улаанбаатар: Шинжлэх Ухааны Академийн Хэвлэл.History of modern Mongolian literature (1985). Volume 1. Ulaanbaatar: State Publishing House.Монголын орчин үеийн уран зохиолын түүх (1985). Тэргүүн боть. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Khurelbaatar, L. (1992). Golden Ring. A Collection of Works by Mongolian Writers in the Tibetan Language. Ulaanbaatar: Shuvuun Gray Publishing House.Нацагдорж, Д. (1927). Улаанбаатараас Берлин хүртэл. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Khurelbaatar, L. (2006). The Summer Chandman of the Giant Snake. Ulaanbaatar: Admon.Норовсүрэн, Л. (1994). Сонин бичлэгийн төрөл зүйл. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Khurelbaatar, L. (2009). Eastern Snow. Ulaanbaatar: Admon.Норовсүрэн, Л. (1996). Монголын тогтмол хэвлэлийн бичлэгийн төрөл зүйл. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Khurelbaatar, L. (1989). Classical Tradition of Mongolian Poetry. Ulaanbaatar: State Publishing House.Омакаева, Э. У. (2013). Феномен личности Бааза-Багши и его паломничество в Тибет в буддийском культурном и топонимическом пространстве. Бааза-багши и его духовное наследие (Элиста, 01 декабря 2013 года). Элиста: Джангар. 21–31.Lochin, S. (2002). L. Tudev: biography, works, research bureau. Ulaanbaatar: Bembi San.Ринчен, Б. (1945). Улаанбаатараас Цэцэрлэг хүртэл (замын тэмдэглэл). «Үнэн» сонин. 81.Natsagdorj, D. (1927). From Ulaanbaatar to Berlin. Ulaanbaatar: State Publishing House.Ринчен, Б. (1958). Өмнө этгээд зорчсон тэмдэглэл. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Norovsuren, L. (1994). Types of newspaper articles. Ulaanbaatar: State Publishing House.Ринчен, Б. (1959) Баруун этгээд зорчсон тэмдэглэл. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Norovsuren, L. (1996). Types of Mongolian periodical articles. Ulaanbaatar: State Publishing House.Содном, Б. (1966). Д. Нацагдоржийн намтар зохиол. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн хэрэг эрхлэх хороо.Omakaeva, E. U. (2013). The phenomenon of Baaza-Bagshi and his pilgrimage to Tibet in the Buddhist cultural and toponymic space. Baaza-Bagshi and his spiritual heritage (Elista, December 1, 2013). Elista: Dzhangar. 21–31.Сүглэгмаа, Х. (2005). Монголын уран зохиол дахь “үг” зохиолын төрөл зүйл. Улаанбаатар: Мөнхийн үсэг.Rinchen, B. (1945). From Ulaanbaatar to Tsetserleg (travel notes). «Unen» newspaper. 81.Түдэв, Л. (1958). Болгар нутагт. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Rinchen, B. (1958). Notes from a journey to the east. Ulaanbaatar: State Publishing House.Түдэв, Л. (1963). Нэгэн хувьсгалын сурвалжлага. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Rinchen, B. (1959). Notes from a journey to the west. Ulaanbaatar: State Publishing House.Түдэв, Л. (1978). Замбуулангийн наран дор. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Sodnom, B. (1966). Biography of D. Natsagdorj. Ulaanbaatar: State Publishing House Committee.Түдэв, Л. (1998). Дээр хөх тэнгэр дор бор дэлхий. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Suglegmaa, H. (2005). Genres of “word” prose in Mongolian literature. Ulaanbaatar: Monkhin Shup.Хүрэлбаатар, Л. (1989). Сонгодог уламжлал монгол яруу найраг. Улаанбаатар: Улсын хэвлэлийн газар.Tsendina, A. D. (2022). «Oral History» in the Diary of Ts. Damdinsuren. Oriental Studies. 15. 5. 1147–1158.Хүрэлбаатар, Л. (1992). Алтан хүрдэн. Монгол зохиолчдын түвэд хэлээр туурвисан бүтээлийн цомирлог. Улаанбаатар: Шувуун саарал хэвлэх үйлдвэр.Tsevegmid, D. (2005). In retrospect. Memoirs and notes. Ulaanbaatar.Хүрэлбаатар, Л. (2006). Аварга могойн зулайн чандмань. Улаанбаатар: Admon.Tudev, L. (1958). In the Bulgarian Land. Ulaanbaatar: State Publishing House.Хүрэлбаатар, Л. (2009). Дорно цаст. Улаанбаатар: Admon.Tudev, L. (1963). Report of a Revolution. Ulaanbaatar: State Publishing House.Цендина, А. Д. (2022). «Устная история» в дневниках Ц. Дамдинсурэна. Oriental Studies. 15. 5. 1147–1158.Tudev, L. (1978). Under the Sun of Zambuulang. Ulaanbaatar: State Publishing House.Цэвэгмид, Д. (2005). Эргэн санахад. Дурсамж, тэмдэглэл. Улаанбаатар.Tudev, L. (1998). Above the Blue Sky, Under the Brown Earth. Ulaanbaatar: State Publishing House.Яцковская, К.Н. (1974). Дашдоржийн Нацагдорж. Жизнь и творчество. Москва: Наука.Yatskovskaya, K.N. (1974). Natsagdorj of Dashdorji. Life and creativity. Moscow: Nauka.Cui Bingyang (2018). Research on the Characteristics of Travel Notes in Mu Tianzi Zhuan. Master’s Degree Thesis, Qingdao University.Works written in Tibetan by Mongolian writers (1967). Editor Tsendin Damdinsuren. Translated by Ch. Altangerel. Ulaanbaatar: Academy of Sciences Press.Zheng, Jiewen (ed.) (2011). Mo xue dui Zhongguo she hui fa zhan de ying xiang. Jinan: Shandong ren min chu ban she.Zheng, Jiewen (ed.) (2011). Mo xue dui Zhongguo she hui fa zhan de ying xiang. Jinan: Shandong ren min chu ban she.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.