<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">nomadic</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Nomadic civilization: historical research</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Nomadic civilization: historical research</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="epub">2782-3377</issn><publisher><publisher-name>Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.53315/2782-3377-2025-5-2-74-85</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">nomadic-151</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>ТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫ</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>THEORY AND HISTORY OF CULTURE</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>Художественный конфликт в исторических новеллах Бямбын Ринчена</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Бямбын Ринчений түүхэн тууриудын уран сайхны зөрчил</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Жавхлан</surname><given-names>И.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Жавхлан</surname><given-names>И.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Жавхлан Ишгэнпил, старший преподаватель</p><p>г. Ховд</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Жавхлан И., Ахлах багш</p><p>Ховд</p></bio><email xlink:type="simple">javkhlan.i@num.edu.mn</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru">Западный региональный филиал Монгольского государственного университета<country>Монголия</country></aff><aff xml:lang="en">МУИС-ийн Баруун бүсийн сургууль<country>Mongolia</country></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2025</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>14</day><month>07</month><year>2025</year></pub-date><volume>5</volume><issue>2</issue><fpage>74</fpage><lpage>85</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Жавхлан И., 2025</copyright-statement><copyright-year>2025</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Жавхлан И.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Жавхлан И.</copyright-holder><license license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/151">https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/151</self-uri><abstract><p>Крупнейшим достижением в истории современной монгольской литературы стало формирование новых жанров и видов художественной словесности. Б. Ринчен сыграл особую роль в становлении и развитии новеллы как нового жанра в монгольской литературе. Главной отличительной особенностью творчества писателя Б. Ринчена является мастерское изображение художественных конфликтов в исторических новеллах. Именно поэтому в данном исследовании специально рассматривается художественный конфликт в его исторических новеллах. В литературоведческой теории на основе конфликта, возникающего между протагонистом (главным героем) и антагонистом (противоборствующей силой), он традиционно классифицируется как внешний и внутренний. Применяя данную типологию к анализу исторических новелл Б. Ринчена, мы можем констатировать, что многие произведения, такие как “Письмо, раскрывшее тайну” (1957), “Парашютист Буниа” (1957), “Хатан Ану” (1959) и “Принцесса” (1962), демонстрируют доминирование внешнего конфликта. Однако в новелле “Последний сон Мангаа Доо” (1958) с большим мастерством разработан внутренний конфликт персонажа, а в новеллах “Рука” (1966) и “Старуха-сойвон” (1973) наблюдается сложное сочетание обоих типов конфликта. Развязка, через которую передается конфликт произведения, играет важную художественную роль. Б. Ринчен чаще всего разрешал конфликты в своих исторических новеллах трагической развязкой</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>Монголын орчин үеийн уран зохиолын түүхэнд гарсан томоохон ололт амжилт бол уран зохиолын олон төрөл зүйл шинээр бүрэлдэн бий болсон явдал юм. Энэхүү шинээр бий болсон төрөл зүйлүүдийн дотроос туурийн төрлийн үүсэл хөгжилд Б.Ринчен чухал үүрэг гүйцэтгэсэн болно. Зохиолч Б.Ринчений уран бүтээлийн нэгэн чухал онцлог бол түүхэн тууриудынхаа уран сайхны зөрчлийг гайхамшигтай най- рийн боловсруулсан явдал юм. Энэ бол түүний уран бүтээлийн бусдаас ялгарах гол онцлог болох тул зохиолч Б.Ринчений түүхэн тууриудын уран сайхны зөрчлийг тусгайлан судалсан болно.Утга зохиолын онолд зохиолын гол баатар (protagonist) болон эсрэг баатар (antagonist)-ын хоорондын харьцаан дээр тулгуурлан зөрчлийг гадаад болон дотоод гэж ангилдаг. Энэ үүднээс Зохиолч Б. Ринчений түүхэн тууриудын зөрчлийг онолын үүднээс ангилан авч үзвэл “Нууцыг задруулсан захиа” (1957), “Шүхэрч Бунияа” (1957), “Ану хатан” (1959), “Гүнж” (1962) зэрэг ихэнх бүтээл нь гадаад зөрчилд тулгуур- лажээ. Харин “Мангаа Доогийн эцсийн зүүд” (1958) туурьт баатрын дотоод зөрчлийг, “Гар” (1966), “Эмгэн Сойвон” (1973) туурьт гадаад дотоод зөрчлийн хослолыг чадамгай боловсруулсан байна.Зохиолын зөрчлийг шийдэх өгүүлэгдэхүүний тайлал хэсэг уран сайхны чухал үүрэгтэй байдаг. Зохиолч Б.Ринчений ихэнх түүхэн тууриудын уран сайхны зөрчил эмгэнэлт төгсгөл болох үхлээр шийдэгдэж байна.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>Художественный конфликт</kwd><kwd>развязка</kwd><kwd>историческая новелла</kwd><kwd>историческая тема</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>Уран сайхны зөрчил</kwd><kwd>тайлал</kwd><kwd>түүхэн туурь</kwd><kwd>түүхэн сэдэв</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Аким, Г. (1990). Билгүүн номч Бямбын Ринчен. Улаанбаатар: Монгол уран зохиол хэвлэлийн газар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Akim, G. (1990). Bilgun nomch Byambyn Rinchen. Ulaanbaatar: Mongol uran zohiol hevleliin gazar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Байгалсайхан, С. (1995). Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Baygalsaikhan, S. (1995). Uranus zohiol shinjleliin udirtgal. Ulaanbaatar. Galbaatar, D. (2012). Uranus zohiol: Onol, tүүх, shүүmzhlel. Newterhy roofing felt / Ed. S. Dulam, K. Okada. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Галбаатар, Д. (2012). Уран зохиол: Онол, түүх, шүүмжлэл. Нэвтэрхий толь / Ред. С. Дулам, К. Окада. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Chimegbaatar, Ch. (2011). Mongol Khelniy Yaruu Nayruulga. B. Rinchen. Terguun Devter. Ulaanbaatar: Kitab HHK.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Лувсанвандан, С. (1965). Монголын утга зохиолын гол баатар. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Luvsanvandan, S. (1965). Mongolyn utga zokhiolyn gol baatar. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Монголын орчин үеийн уран зохиолын товч түүх: 1921-1965 (1968). Зохиогч: П. Хорлоо, С. Лувсанвандан, Ц.Мөнх, Д.Цэнд. Улаанбаатар: УХГ. Монголын орчин үеийн уран зохиолын түүх /1941-1960/ (1989). II боть, редактор Лувсанвандан, С. Мөнх, Ц. Сампилдэндэв, Х. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Mongolian orchin үeyin uran zokhiolyn tovch tүүkh: 1921–1965 (1968). Zohiogch: P. Khorloo, S. Luvsanvandan, Ts. Monkh, D. Tsend. Ulaanbaatar: UHG. Mongolian orchin ueyin uran zohiolyn tүүkh /1941–1960/ (1989). II bot’, editor Luvsanvandan, S. Monkh, Ts. Sampildendev, H. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Омакаева, Э. У., Очирова, Н. Ч. (2010). Ономастическое пространство художественного текста (на материале топонимикона прозы К. Эрендженова). Вестник Калмыцкого института гуманитарных исследований РАН. 2. 55–59.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Morner, Kathleen and Ralph, Rausch (1998). NTC’s Dictionary of Literary Terms. United States of America: NTC Publishing Group.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Ринчен, Б. (2000). Монголын за-андгаар буй заа. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Omakaeva, E. U., Ochirova, N. Ch. (2010). Onomastic space of a literary text (based on the toponymic of K. Erendzhenov’s prose). Bulletin of the Kalmyk Institute for Humanitarian Research of the Russian Academy of Sciences. 2. 55–59 (in Russian).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Ринчен, Б. (2004). Бэр цэцэг гүнж. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Rinchen, B. (2000). Mongolyn za-andgaar buy zaa. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Түдэв, Л. (1971). МАХН-аас утга зохиолын тухайд явуулсан бодлого. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Rinchen, B. (2004). Ber tsetseg gunzh. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Цэнд, Д. (2001). Бямбын Ринчен (намтар, уран бүтээл) /XX зууны монгол зохиолчид — 66/. Улаанбаатар.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Tudev, L. (1971). MAHN-aas utga zohiolyn tuhaid yavuulsan bodlogo. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Цэнд-Аюуш, Ш. (1979). О художественной критике. Новые горизонты: Литературно-художественная критика в МНР / Составитель и автор предисловия К. Н. Яцковская. Москва: Прогресс. 273–278.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Tsend, D. (2001). Byambyn Rinchen (namtar, uran buteel) /XX zuuny Mongol zokhiolchid — 66/. Ulaanbaatar.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Чимэгбаатар, Ч. (2011). Монгол хэлний яруу найруулга. Б.Ринчен. Тэргүүн дэвтэр. Улаанбаатар: Китаб ХХК.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Tsend-Ayuush, S. (1979). About artistic criticism. New Horizons: Literary and Artistic Criticism in the Mongolian People’s Republic / Compiled and author of the foreword by K. N. Yatskovskaya. Moscow: Progress. 273–278 (in Russian).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Morner, Kathleen and Ralph, Rausch (1998). NTC’s Dictionary of literary terms. United States of America: NTC publishing Group.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Morner, Kathleen and Ralph, Rausch (1998). NTC’s Dictionary of literary terms. United States of America: NTC publishing Group.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
