<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">nomadic</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Nomadic civilization: historical research</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Nomadic civilization: historical research</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="epub">2782-3377</issn><publisher><publisher-name>Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.53315/2782-3377-2025-5-4-73-82</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">nomadic-169</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>ТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫ</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>THEORY AND HISTORY OF CULTURE</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>К вопросу о личности и различиях мифологических демиургов (на примере монголо-китайской мифологии)</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Домог зүйн үүтгэн бүтээгчдийн (demiurges) нэршил, ялгааны тухай асуудалд (монгол-хятадын домгийн жишээн дээр)</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Сэцэнтунгалаг</surname><given-names>М.-Э.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Сэцэнтунгалаг</surname><given-names>М.-Э.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Сэцэнтунгалаг Молор-Эрдэнэ, докторант</p><p>Улан-Батор</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Молор-Эрдэнийн Сэцэнтунгалаг (Siqintonglaga)</p><p>МУБИС-ийн докторант</p><p>Улаанбаатар</p></bio><email xlink:type="simple">hsqtlg@gmail.com</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Алимаа</surname><given-names>А.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Алимаа</surname><given-names>А.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Алимаа Аюушджав, доктор (Ph.D) Зав. сектором фольклора</p><p>Улан-Батор</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Аюушжавын Алимаа, доктор (Ph.D)</p><p>ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Аман зохиол судлалын салбарын ЭШТА</p><p>Улаанбаатар</p></bio><email xlink:type="simple">alimaa_mgl@yahoo.com</email><xref ref-type="aff" rid="aff-2"/></contrib></contrib-group><aff xml:lang="ru" id="aff-1"><institution>Монгольский государственный университет образования</institution><country>Mongolia</country></aff><aff xml:lang="ru" id="aff-2"><institution>Институт языка и литературы АН Монголии</institution><country>Mongolia</country></aff><pub-date pub-type="collection"><year>2025</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>08</day><month>01</month><year>2026</year></pub-date><volume>5</volume><issue>4</issue><fpage>73</fpage><lpage>82</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Сэцэнтунгалаг М., Алимаа А., 2026</copyright-statement><copyright-year>2026</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Сэцэнтунгалаг М., Алимаа А.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Сэцэнтунгалаг М., Алимаа А.</copyright-holder><license xml:lang="ru" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.</license-p></license><license xml:lang="en" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/169">https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/169</self-uri><abstract><p>Основная цель данной статьи — разъяснить различия между мифологическими демиургами, творцами и культурными героями на основе теоретических работ по мифологии. Изучение сходств и различий в мифах соседних стран (Монголии и Китая) станет важным шагом в решении многих вопросов, таких как существование общих предков, взаимодействие разных культур, свободные версии устной истории и влияние условий миграции, общего климата или географической близости. К сожалению, на сегодняшний день практически не существует сравнительных исследований монгольско-китайских мифов и нет научных работ по этой теме. В мифологических исследованиях существует множество различных названий создателей вселенной и человеческого мира, предков человечества и первопроходцев культуры, таких как герои-создатели, творцы и создатели, культурные герои, боги, сахиусаны, хранители, тотемные предки, мифические герои, тенгрии, трикстеры и эпические герои, и они понимаются и прославляются по-разному. Кроме того, главные герои мифов, создатели мира (боги, тенгрии, сахиусаны, животные и т. д.) переплетаются между собой, и в их понимании существует значительная разница. Примечательно, что этот творческий комплекс в целом схож с монгольской и китайской мифологией, хотя и имеет различные особенности. При разъяснении примеров и сравнении функций создателей в монгольских и китайских мифах обычно обнаруживаются схожие сюжеты. Авторы разделили их на три категории: а) создатели, являющиеся «результатами» высокой абстракции, б) создатели тотемов, в) группы создателей.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>Өгүүлэлд домгийн үүтгэн бүтээгч, туурвигч болон соёлын баатруудын ялгаа зөрөөг домогзүйн онолын бүтээлүүдээс тодруулах гол зорилготой. Учир нь домог зүйн судалгааны бүтээлүүдэд хүний ертөнцийг бүтээгч, хүний үүсэл, соёлын анхдагчуудын талаар туурвигч баатар, бүтээгч эзэд, соёлын баатар, бурхад, сахиулсан, тотем өвөг, домгийн баатар, тэнгэр нэрүүд, трикстер, мөн туулийн баатар гэх зэрэг олон янз нэршил таарч байгаа бөгөөд янз бүрээр ойлгож, тэмдэглэж байна. Түүнчлэн домгийн гол баатрууд гэх, ертөнц дахиныг бүтээгчид: бурхан, сахиусан чөтгөр, амьтад гэх мэттэй холилдуулснаас ойлголтын ялгаа зөрөө багагүй байна. Эдгээр үүсгэн бүтээгчдийн цогцолбор Монгол олон Хятадын домогт өөр өөрийн онцлогтой ч, ерөнхий төлвөөрөө адил байгаа нь анхаарал татна. Ийнхүү жишээ, функцийн үүднээс тодруулахын тулд Монгол болон Хятадын домгийн сангаас туурвигч баатруудыг сонгон авч харьцуулан үзэж өөрсдийн дүгнэлтээ хийжээ.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>Миф</kwd><kwd>мифология</kwd><kwd>монгольский миф</kwd><kwd>китайский миф</kwd><kwd>создатель</kwd><kwd>первопроходец</kwd><kwd>герой-создатель</kwd><kwd>культурный герой</kwd><kwd>сравнение.</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>Домог</kwd><kwd>домог зүй</kwd><kwd>Монгол домог</kwd><kwd>Хятад домог</kwd><kwd>туурвигч</kwd><kwd>үүтгэгч</kwd><kwd>бүтээгч баатар</kwd><kwd>соёлын баатар</kwd><kwd>харьцуулалт.</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Bennigsen, A.P. (1912). Legends and Fairy Tales of Central Asia. St. Petersburg (in Russian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Беннигсен, А.П. (1912). Легенды и сказки Центральгой Азии. СПб.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gaadamba, Sh., Sampildendev, Kh., Tserensodnom, D. (1991). Mongolian Folklore. Mongolian script. Children’s Publishing House of the Ministry of Education (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Гаадамба, Ш., Сампилдэндэв, Х., Цэрэнсодном, Д. (1991). Монгол ардын аман зохиол. Монгол бичгээр. ӨМ-ын багачууд хүүхдийн хэвлэлийн хороо.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Dugarov, B.S. (2005). Sacred World of the Buryat Geseriady: Heavenly Pantheon and the Genesis of the Hero. Ulan-Ude: Publishing House of the BNC of the Siberian Branch of the Russian Academy of Sciences (in Russian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Дугаров, Б.С. (2005). Сакральный мир буриятскрй Гэсэриады: Небесный пантеон и генезис героя. Улан-Удэ: Издательство БНЦ СО РАН.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Dulam, S. (1998). Mongolian Mythological Characters. Khailaar (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Дулам, С. (1998). Монгол домогзүйн дүр. Хайлаар.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Dyakonov, I.M. (2004). Archaic Myths of the East and the West. Moscow: Editorial URSS (in Russian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Дьяконов, И.М. (2004). Архаические мифы Востока и Запада. М.: Едиториал УРСС.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Liu Shu Hua (2006). The Science of Fairy Tales. Huazun-Bagshin University Publishing House (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Лиу Шү Хуа (2006). Үлгэр зүйн ухаан. Хуа зүн-Багшийн их сургуулийн хэвлэлийн хороо.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Liu Kui Li (1982). Mythology and Mythology. Oral Literature Platform (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Лиу Куй Ли (1982). Домог хийгээд домгийн ухаан. Аман зохиолын тавцан.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Mandakh (2003). Theory of Folklore. Leonine National Publishing Committee (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Мандах (2003). Ардын аман зохиолын онол. Леонины үндэстний хэвлэлийн хороо. Мелетинский, Е.М. и др. (1982). Мифы народов мира. Энциклопедия. 2. М.: Сов. энцикл.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Meletinsky, E.M., etc. (1982). Myths of the Peoples of the World. Encyclopedia. 2. Moscow: Sovetskaya entsiklopediya (in Russian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Монгол утга зохиолын нэвтэрхий толь (2022). 1. Ерөнхий редактор С.Байгалсайхан. УБ.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Encyclopedia of Mongolian Literature (2022). 1. Editor-in-chief S.Baigalsaikhan. UB (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Потанин, Г.Н. (1883). Баруун-хойт Монголын тэмдэглэл, 4.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Potanin, G.N. (1883). Ocherki Severo-Zapadnoy Mongolii [Essays of Western-Northern Mongolia]. 4. SPb. (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Цэрэнсодном, Д. (2013). Монгол ардын домог үлгэр. Улаанбаатар: Номун гэрэл төв. Хоёрдахь удаагийн хэвлэл.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Tsersodnom, D. (2013). Mongolian Folk Myths and Tales. Ulaanbaatar: Nomun Light Center. Second edition (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Ян Ли Куй, Жан Чун Фу (2018). Хятадын домгийн хэлхээс. Шаншигийн Багшийн Их сургуулийн хэвлэлийн ерөнхий хороо.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Yang Li Kui, Zhang Chun Fu (2018). Chinese Mythology. General Publishing Committee of Shanxi Normal University (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Янжинсүрэн, С. (2006). Хятадын шашин шүтлэг хийгээд Күнзийн суртал. МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны сургууль. Философи, шашин судлал. 4. 253 (30).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Yanzhinsuren, S. (2006). Chinese Religion and Confucianism. School of Social Sciences, National University of Mongolia. Philosophy and Religious Studies. 4. 253 (30) (in Mongolian).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Yanzhinsuren, S. (2006). Chinese Religion and Confucianism. School of Social Sciences, National University of Mongolia. Philosophy and Religious Studies. 4. 253 (30) (in Mongolian).</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
