nomadicNomadic civilization: historical researchNomadic civilization: historical research2782-3377Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова10.53315/2782-3377-2026-6-2-75-85nomadic-187Research ArticleТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫTHEORY AND HISTORY OF CULTUREЖангар туулийг соёлын инновацийн бүтээгдэхүүн болгон хөгжүүлж буй ОХУ-ын Халимаг Тангачийн туршлага, сургамжRussian Kalmykia’s experience and lessons in the development of the Jangar epic as a cultural innovation productДашзэвэгийнӨрнөхдэлгэрUrnukhdelgerDashzeveg

Дашзэвэгийн Өрнөхдэлгэр, хэл бичгийн ухааны доктор, профессор

Ховд

Urnukhdelger Dashzeveg, Doctor of Linguistics, Professor

Khovd

urnukhdelger@num.edu.mnБаяндалайнБадарчBayandalaynBadarch

Баяндалайн Бадарч, докторант

Ховд

Bayandalayn Badarch, PhD student

Khovd

23D1NUM0197@stud.num.edu.mnМУИС-ийн Баруун бүсийн сургуулийнМонголияNUM, Western Regional SchoolMongolia202617072026627585Copyright © Дашзэвэгийн Ө., Баяндалайн Б., 20262026Дашзэвэгийн Ө., Баяндалайн Б.Urnukhdelger D., Bayandalayn B.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/187

Энэхүү өгүүлэлд Жангар туулийг соёлын инновацийн бүтээгдэхүүн болгон хадгалах, хөгжүүлэх, түгээх Халимаг (ОХУ)-ын туршлагыг судалсан болно. Жангар тууль нь Монгол үндэстний аман ардын уран зохиолын өвөрмөц дурсгал бөгөөд Халимаг, Монгол, Хятадын Ойрадуудын дунд хадгалагдан үлдсэн юм. Даяаршил, соёлын нэгдлийн нөхцөлд үндэсний хэл, соёлоо хадгалах асуудал онцгой ач холбогдолтой болж байна. Халимагийн туршлага нь төрийн бодлого, туульч бэлтгэх орчин үеийн арга барил, боловсролын системд нэгтгэх, дижитал технологи ашиглах, соёлын аялал жуулчлал хөгжүүлэх, олон улсын хамтын ажиллагаа зэргээр дамжуулан туульсын өвийг орчин үеийн соёлын идэвхтэй элемент болгон хувиргах үр дүнтэй загварыг харуулж байна. Өгүүлэлд Халимагийн соёлын бодлогын үндсэн чиглэл, орчин үеийн жангарчдын сургалтын тогтолцоо, туулийн дүрслэх урлаг, тайзны бүтээл дэх тусгал, олон улсын Жангар судлал дахь Халимагийн байр суурийг шинжилсэн. Энэхүү дүн шинжилгээнд үндэслэн Монгол Улс болон туульсын өвийг хадгалж буй бусад бүс нутагт хэрэгжүүлэх дүгнэлт, зөвлөмжийг боловсруулсан болно.

This article examines the experience of the Republic of Kalmykia (Russian Federation) in preserving, developing, and promoting the Jangar epic as a cultural innovation product. The Jangar epic is a unique monument of oral folklore of the Mongolian peoples, which has been preserved among the Kalmyks, Mongols, and Oirats of China. In the context of globalization and cultural unification, the issue of preserving national languages and cultures is becoming particularly relevant. Kalmykia’s experience demonstrates an effective model for transforming an epic heritage into an active element of modern culture through state policy, modern methods of training storytellers, integration into education, use of digital technologies, development of cultural tourism, and international cooperation. The article analyzes the main directions of Kalmykia’s cultural policy, the system of training modern jangarchi, the reflection of the epic in visual arts and stage works, and the place of Kalmykia in international Jangar studies. Based on this analysis, conclusions and recommendations are formulated for Mongolia and other regions where the epic heritage is preserved.

Жангар туульХалимагсоёлын инновацбиет бус соёлын өвжангарчJangar epicKalmykiacultural innovationintangible cultural heritagejangarchi.ReferencesБадмаева, Г. Г. (2018). Зөвлөлтийн дараах үеийн Халимаг улсын түүх, соёлын өвийг хадгалах соёлын бодлогын үндсэн чиглэлүүд. Кавказын шинжлэх ухааны бодол, 14(3), 112–120.Badmaeva, G. G. (2018). Zөvlөltijn daraax үeijn Xalimag ulsy`n tүүx, soyoly`n өvijg xadgalax soyoly`n bodlogy`n үndse`n chigle`lүүd. Kavkazy`n shinzhle`x uxaany` bodol, 14(3), 112–120 (in Russian).Бадма-Халгаева, О., Пичугина, В. (2020). Баатарлаг Жангар тууль нь Халимаг ардын мэргэн ухааны антологи: орос орчуулга ба сурган хүмүүжүүлэх агуулга. ПСТГУ-ийн мэдээ, 59, 91–104.Badma-Xalgaeva, O., Pichugina, V. (2020). Baatarlag Zhangar tuul` n` Xalimag ardy`n me`rge`n uxaany` antologi: oros orchuulga ba surgan xүmүүzhүүle`x aguulga. PSTGU-ijn me`de`e`, 59, 91–104 (in Russian).Биткеева, А. Н., Селеева, Ц. Б. (2019). “Жангар” тууль дижитал орон зайд: Халимаг ардын аман зохиолын өвийг хадгалах ба дамжуулах. Дорно дахины судлал, 12(3), 456–468.Bitkeeva, A. N., Seleeva, Cz. B. (2019). “Zhangar” tuul` dizhital oron zajd: Xalimag ardy`n aman zoxioly`n өvijg xadgalax ba damzhuulax. Dorno daxiny` sudlal, 12(3), 456–468 (in Russian).Борлыкова, Б. Х. (2018). Халимаг дахь Жангарчлах уламжлал: Ээлән Овла ба Шавалин Дава сургуулиуд. Ардын аман зохиол судлал, 7(2), 45–58.Borly`kova, B. X. (2018). Xalimag dax` Zhangarchlax ulamzhlal: E`e`lәn Ovla ba Shavalin Dava surguuliud. Ardy`n aman zoxiol sudlal, 7(2), 45–58.Дорджиева, Г. С. (2021). Халимагийн баатарлаг “Жангар” туулийг хадгалах ба сурталчлах орчин үеийн технологиуд. РАН-ийн Халимагийн Хүмүүнлэгийн ухааны хүрээлэнгийн мэдээ, 14(2), 234–245.Dordzhieva, G. S. (2021). Xalimagijn baatarlag “Zhangar” tuulijg xadgalax ba surtalchlax orchin үeijn texnologiud. RAN-ijn Xalimagijn Xүmүүnle`gijn uxaany` xүre`e`le`ngijn me`de`e`, 14(2), 234–245 (in Russian).Дякиева, Б. Б. (2017). Кичиков Анатолий Шалхакович (1921-1998): “Жангар” туулийг дэлхийд нээсэн эрдэмтэн. LIBRI MAGISTRI, 5(2), 78–89.Dyakieva, B. B. (2017). Kichikov Anatolij Shalxakovich (1921-1998): “Zhangar” tuulijg de`lxijd ne`e`se`n e`rde`mte`n. LIBRI MAGISTRI, 5(2), 78–89 (in Russian).Иванов, А. А. (2022). “Жангариада” нь Халимагт угсаатны соёлын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх хүчин зүйл болох нь. Үйлчилгээ ба аялал жуулчлал: Инноваци, технологи, тогтвортой байдал, 16(1), 78–89.Ivanov, A. A. (2022). “Zhangariada” n` Xalimagt ugsaatny` soyoly`n ayalal zhuulchlaly`g xөgzhүүle`x xүchin zүjl bolox n`. Үjlchilge`e` ba ayalal zhuulchlal: Innovaci, texnologi, togtvortoj bajdal, 16(1), 78–89 (in Russian).Кичиков, А. Ш. (1997). Халимагийн баатарлаг тууль “Жангар”. Элиста: Халимагийн номын хэвлэл.Kichikov, A. Sh. (1997). Xalimagijn baatarlag tuul` “Zhangar”. E`lista: Xalimagijn nomy`n xe`vle`l.Манжиева, Б. Б. (2015). Халимагийн театрын урлаг дахь “Жангар” туулийн дүрслэл. Урлаг судлал, 12(3), 67–79.Manzhieva, B. B. (2015). Xalimagijn teatry`n urlag dax` “Zhangar” tuulijn dүrsle`l. Urlag sudlal, 12(3), 67–79 (in Russian).Манжиева, Б. Б. (2023). Халимагийн “Жангар” тууль дахь Бумба орны дүрслэл ба орчин үеийн аялал жуулчлалын маршрутуудад түүний тусгал. Газар зүй ба аялал жуулчлал, 11(2), 112–124.Manzhieva, B. B. (2023). Xalimagijn “Zhangar” tuul` dax` Bumba orny` dүrsle`l ba orchin үeijn ayalal zhuulchlaly`n marshrutuudad tүүnij tusgal. Gazar zүj ba ayalal zhuulchlal, 11(2), 112–124 (in Russian).Сангаджиева, Н. С. (2020). Халимагийн боловсролын системд “Жангар” туулийг заах арга зүй. Сурган хүмүүжүүлэх ухаан, 15(4), 89–102.Sangadzhieva, N. S. (2020). Xalimagijn bolovsroly`n sistemd “Zhangar” tuulijg zaax arga zүj. Surgan xүmүүzhүүle`x uxaan, 15(4), 89–102 (in Russian).Убушиева, Д. В. (2021). “Жангар” портал нь Халимагийн туульсын өвийг хадгалах, түгээхэд гүйцэтгэх үүрэг. Оросын мэдээллийн нөөц, 18(5), 34–42.Ubushieva, D. V. (2021). “Zhangar” portal n` Xalimagijn tuul`sy`n өvijg xadgalax, tүge`e`xe`d gүjcze`tge`x үүre`g. Orosy`n me`de`e`llijn nөөcz, 18(5), 34–42 (in Russian).Халимагийн Бүгд Найрамдах Улсын Засгийн газар. (2020). *”Жангар” туулийг хадгалах, судлах, түгээх 2021-2025 оны улсын хөтөлбөр*. Элиста: Халимагийн Засгийн газар.Xalimagijn Bүgd Najramdax Ulsy`n Zasgijn gazar. (2020). *”Zhangar” tuulijg xadgalax, sudlax, tүge`e`x 2021-2025 ony` ulsy`n xөtөlbөr*. E`lista: Xalimagijn Zasgijn gazar.Bougdaeva, S. (Trans.). (2022). Jangar: The Heroic Epic of the Kalmyk Nomads. Oakland, California: University of California Press.Bougdaeva, S. (Trans.). (2022). Jangar: The Heroic Epic of the Kalmyk Nomads. Oakland, California: University of California Press.International Academic Conference on “The Epic of Jangar and Jangar Studies” Held in Honor of Scholar U. Zagdsuren. (2024). Montsame, March 15, 2024.International Academic Conference on “The Epic of Jangar and Jangar Studies” Held in Honor of Scholar U. Zagdsuren. (2024). Montsame, March 15, 2024.Omakaeva, E. U. [et al.] (2019). “Jangar” heroic epic in the mirror of the language, culture, and information technology: thematic dictionary. Социальные и культурные трансформации в контексте современного глобализма: сборник научных трудов II Международной научной конференции, посвященной 85-летию профессора Х.И. Ибрагимова, Грозный, 14–15 июня 2019 года. Vol. 3. Грозный: СибИздатСервис. 818–821.Omakaeva, E. U. [et al.] (2019). Jangar heroic epic in the mirror of the language, culture, and information technology: thematic dictionary. Social`ny`e i kul`turny`e transformacii v kontekste sovremennogo globalizma: sbornik nauchny`x trudov II Mezhdunarodnoj nauchnoj konferencii, posvyashhennoj 85-letiyu professora X.I. Ibragimova, Grozny`j, 14–15 iyunya 2019 goda. Vol. 3. Grozny`j: SibIzdatServis. 818–821.Omakaeva, E. U. [et al.] (2025). Kalmyk Heroic Epic “Jangar” in the Original and Translation as a Bilingual Phenomenon: Thesaurus Modeling of Epic Lexicon and Translation Strategies. Forum for Linguistic Studies. Vol. 7, No. 2. DOI 10.30564/fls.v7i2.7878.Omakaeva, E. U. [et al.] (2025). Kalmyk Heroic Epic “Jangar” in the Original and Translation as a Bilingual Phenomenon: Thesaurus Modeling of Epic Lexicon and Translation Strategies. Forum for Linguistic Studies. Vol. 7, No. 2. DOI 10.30564/fls.v7i2.7878.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.