nomadicNomadic civilization: historical researchNomadic civilization: historical research2782-3377Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова10.53315/2782-3377-2021-1-1-94-102nomadic-29Research ArticleТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫTHEORY AND HISTORY OF CULTUREАялгуут аман соёлын эх сурвалж дахь цуур, хөөмэйн дуурьслын тухайдTsuur and khumei in the sources of oral cultureХэрлэнЛ.KherlenL.

Ph.D

Ph.D

kerlen@yahoo.comМонгол Улсын их сургуульМонголияNational University of MongoliaMongolia2021201220211194102Copyright © Хэрлэн Л., 20212021Хэрлэн Л.Kherlen L.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/29

Монгол, Хятадын аман болон бичгийн сурвалж бичгүүд дэх монголчуудын дуу хөгжим, түүний дотор цуурын талаар олон тооны мэдээ баримт байдгийн нэг нь Хятадын Жинь, Хан улсын үед тэмдэглэгдсэн гэх “Гүн гэрийн хатагтайн “нүүдэлчдийн цуурын арван найман аялгуу” буюу “Цуурын магтдуу” юм. Цуур хөгжмийг өгүүлэхийн эрхтэнээс ангид төсөөлөх аргагүй бөгөөд түүний өнгө дуурьслын гол онцлог нь чухам л үүнд оршдог. Учир нь хүн хөгжим хийхээс өмнө хөгжмийн ая эгшгийг дууриан аялаж улмаар өөрийн өгүүлэхийн эрхтэнээ хөгжим болгон, ашиглаж байсны нотолгоо нь монгол хөөмэй болон исгэрэх урлагт тод ажиглагддаг. Тэгвэл цуур хөгжим хөөмэй, исгэрээ хоёрын аль алиных нь элементийг аялгууныхаа бүтцэд хадгалсан байдаг бөгөөд цуурыг цуурдах арга нь исгэрээн дээр үндэслэж байдаг юм. Өнөөдөр ч хүртэл цуур хөгжмийг хэзээ хаана татах, ямар дэг жаягтай байсан нь бас л сонирхууштай. Багахан хурим найр, янаг амрагийн дуу, хөгжмийн хавсрагад хэрэглэдэггүй харин овооны их тахилга, далайц ихтэй найр наадамд л гол төлөв хэрэглэгддэг онцлогтой. Эл уламжлал одоог хүртэл бараг эртний хэлбэрээр хадгалан бидэнд өв уламжлагдаж ирсэнд бахархууштай. Мөн цааш уламжлан авч хадгалж хөгжүүлэх хэрэгтэй байгаа бөгөөд судлагдахууны эх хэрэглэгдэхүүн хэвээр нээлттэй байгаа билээ.

There are many sources of Mongolian music in Mongolian and Chinese oral and written sources, including the Tsuur. ” Echoes cannot be imagined without the organ of speech, and this is the main feature of their color imitation. This is because the evidence that a person used to imitate the sound of music before making music and then used his or her speech organs as music can be clearly seen in Mongolian throat singing and whistling. The percussion music retains elements of both the harmonica and the whistle in the structure of the melody, and the percussion method is based on the whistle. Even today, it is interesting to see when and where the percussion was played and in what order. It is not used for small weddings, love affairs, or music, but is usually used only for large ovoo rituals and large-scale festivals. We are proud that this tradition has been preserved in an almost ancient form and passed down to us. It also needs to be preserved and developed, and the source material is still open.

“Цуурын магтдуу”монгол дуу хөгжимсурвалж бичигцуурхөөмэйдуурьсалэгшиглэгээ“Praise of the Tsuur”Mongolian musicsource scriptTsuurkhumeiimitationvowelReferencesБадраа, Ж. (1998). Монгол ардын хөгжим. УБ.Badraa, Zh. (1998). Mongolian folk music. UB. (in Mongolian).Бадраа, Ж. (2005). Ардын билиг ухааны оньс. УБ.Badraa, Zh. (2005). The secret of folk wisdom. UB. (in Mongolian).Гантогтох, Г. (2007). Монгол зан үйлийн аман яруу найргийн уламжлал. УБ.Gantogtokh, G. (2007). Mongolian ritual oral poetry tradition. UB. (in Mongolian).Дашдорж Д., Цоодол С. (1971). Ардын дуу хөгжмийн суу билэгтнүүд. УБ.Dashdorj D., Tsoodol S. (1971). Spiritual geniuses of folk music. UB. (in Mongolian).Мэргэжих Фү. (1986). Хоолойн цуурын нууц. Талын дуулал сэтгүүл. Хөх хот, № 6.Mergezhikh Fu. (1986). The secret of the throat Tsuur. Steppe hymn magazine. Hohhot, 6. (in Mongolian).Мэргэжих Фү. (1988). Цоорын үзэгдэл болон цоорын хөгжим. Шанхайн хөгжмийн дээд сургуулийн эрдэм шинжилгээний сэтгүүл, № 2.Mergezhikh Fu. (1988). Tsuur phenomenon and music. Scientific Journal of Shanghai Conservatory of Music, 2. (in Mongolian).Плеханов Г.В. (1956). Письма без адреса. М.Plekhanov G.V (1956). Letter without address. М. (in Russian).Хятадын хөгжмийн зэмсэг. 2005Chinese musical instruments. 2005. (in Mongolian).Хятадын одоо үеийн толь бичиг (1978). Шинжян, № 1.Modern Chinese Dictionary (1978). Xinjiang, 1. (in Mongolian).Цэвэл Я. (1966). Монгол хэлний товч тайлбар толь. УБ.Tsevel Ya. (1966). Concise Mongolian Dictionary. UB. (in Mongolian).Эрдэнэчимэг, Л. (2002). Гүн гэрийн хатагтайн нүүдэлчдийн цуурын арван найман аялгуу. УБ: Адмон.Erdenechimeg, L. (2002). Eighteen melodies on the Tsuur for nomads. UB: Admon. (in Mongolian).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.