Даваадорж Бавалын, Ph.D, дэд профессор
Ховд
Davaadorj Bavalyn, Ph.D, Associate Professor
Khovd
«Алтан гэрэл судар» бол Их хөлгөний бурхан шашины хамгийн хүндтэй сударуудын нэг юм. «Алтан гэрлийн судар»-ыг төвд эхээс ойрад хэлээр Зая бандид орчуулга хийсэн. XVII зууны дунд үеэс уг зохиол ойрад хэлэнд орчуулагдсанаас хойшхи зуун жилийн хугацаанд судар зөвхөн гар бичмэл хэлбэрээр байсан. XVIII зууны дунд үеэс Зүүнгарын хаант улсад ксилографийн аргаар, дараа нь Халимагийн хаант улсад Ижил мөрний халимагуудын санаачилгаар Дондук-Дашигийн үед (1741–1761) хэвлэгджээ. Энэ халимаг ксилографын хуулбар Ш. Үвэлзэн гэнгэгийн хувийн цуглуулгад хадгалагдаж байгаа (Тэкэс, Шинжаан, Хятад). “Алтан гэрэл судар”-ын ойрад орчуулга Оросын судлаачдын хараанаас холдсонгүй. Алтангэрэл их хөлгөн судрын бичвэрт ойрад аялгууны содон сонин үгсийг хэрэглэсэн эсэх, монгол бичгийн хэлний зөв бичихүйтэй яаж уялдаж уламжлагдсан, үгийг хувилган зөв бичихүйг ямар байдлаар баримталж бичиж байсан зэргийг 1655 оны үеийн орчуулгын баримтаар тодруулан тайлбарласан болно. Тод үсгийн бичвэрт монгол бичгийн адилаар үгийн төгсгөлийг анхаарч, үгийн үндэс нь задгай үеэр төгссөн, битүү үеэр төгссөн эсэхийг харгалзан дагаврыг залгахад, залгаж буй дагавар нь эгшгээр эхэлсэн, гийгүүлэгчээр эхэлсэн хоёр хувилбартай бөгөөд эр үг, эм үгэнд нэг л дүрсээр бичиж байна. Ийнхүү тод үсэг, монгол бичгийн дагаврын тэмдэглэгээ нь адил гэж болох боловч чанарын ялгаатай бололтой.
The Golden Light Sutra is one of the most revered scriptures in Mahayana Buddhism. The Golden Light Sutra was translated from the Tibetan language into the Oirat language by Zaya pandit. From the middle of the seventeenth century onwards, for a hundred years after the text was translated into Oirat, the scriptures were only in manuscript form. It was published in the middle of the 18th century by xylography in the Dzungarian Empire, and later in the Kingdom of Kalmykia by the Volga Kalmyks during the Donduk-Dashi period (1741–1761). A copy of this Kalmyk xylograph is kept in a private collection of Sh. Uvelzen (Tekes, Xinjiang, China). The recent translation of the “Golden Light Sutra” has not escaped the notice of Russian scholars. A 1655 translation document explains whether Altangerel used strange dialectal words in the text of the Mahayana sutras, how they were related to the correct spelling of the Mongolian written language, and how he copied the words correctly. In bold script, like the Mongolian script, pay attention to the end of the word, depending on whether the root of the word ends in open or closed, the suffix has two variants, beginning with a vowel and beginning with a consonant. Thus, the bold letters and the suffixes of the Mongolian script can be said to be the same, but the quality seems to be different.
The authors declare that there are no conflicts of interest present.