nomadicNomadic civilization: historical researchNomadic civilization: historical research2782-3377Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова10.53315/2782-3377-2022-2-4-80-91nomadic-73Research ArticleТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫTHEORY AND HISTORY OF CULTUREОросын монголч эрдэмтэн К. Н. Яцковская ба түүний ойрад ардын дууны талаарх судалгааны соёлын ач холбогдолRussian mongolist K. N. Yatskowskaya and the cultural significance of her study of Oirad folk songsӨрнөхдэлгэрД.UrnokhdelgerD.

Хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор

Нийгмийн Шинжлэх Ухаан, Хүмүүнлэгийн ухааны сургууль

Хэл шинжлэлийн тэнхим

Ховд

Doctor of Linguistics, Professor

School of Social Sciences and Humanities

Department of Linguistics

Hovd

urnukhdelger.d@gmail.comБүрэнцолБүрэнцолBurentsolBurentsol

2021 оны төгсөгч оюутан

Хятад хэл, уран зохиолын тэнхим

Ланжоу

2021 graduate student

Chinese Language and Literature Department

Lanzhou

1300579540@qq.comХовд Их СургуульМонголияHovd UniversityMongoliaБаруун Хойд Үндэсний Их СургуульКитайNorthwest National UniversityChina202204012023248091Copyright © Өрнөхдэлгэр Д., Бүрэнцол Б., 20232023Өрнөхдэлгэр Д., Бүрэнцол Б.Urnokhdelger D., Burentsol B.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/73

   Энэхүү өгүүлэлд Оросын Холбооны Улсын эрдэмтэн К. Н. Яцковскаягийн Монгол судлалын бүтээл, тэр дундаа Ойрад ардын дууг хэрхэн тэмдэглэж, судалсан талаар Ойрад Монголын хэл соёлын онцлогтой уялдуулан авч үзжээ. Монголч эрдэмтэн К. Н. Яцковская 1988 онд «Монгол ардын дуунууд» гэсэн судалгааны ном хэвлүүлжээ. Тус зохиол нь дууны судалгаа болон дууны текст гэсэн хоёр ангиас бүрэлдэж байна. Судалгааны ангид нь ардын дуучид, ардын дуу, ардын дууны мотив, дууны дүрслэлийн арга барил болон ардын аман яруу найраг хийгээд орчин үеийн яруу найргийг харьцуулан судалсан байна. Тус ном нь судалгаанаас гадна ардын дууны текстүүд, ардын дууны орос орчуулга, ардын дууны хэлхээ, сурвалжилсан дуучдын нэрсийн жагсаалт, үгсийн тайлбар болон ном зүй гэх мэт хэсгүүдээр бүрэлдсэн байна. Дууны текст нь зохиогчийн Монгол улсын Ховд болон Увс зэрэг аймгуудаас цуглуулсан 219 ойрад ардын дуу орсон бөгөөд тэрхүү дуунуудаа монгол кирилл үсгээр тэмдэглэсэн байна. Мөн түүнчлэн энэхүү дуунуудаасаа 37 дууг сонгон орос хэлээр орчуулжээ. Судлагчийн хийсэн энэ судалгаа нь нэлээд дорвитой сайн судалгаа болсон бөгөөд хойно дагалдуулсан 219 ардын дуу нь ч монгол ардын дуу судалж байгаа дэлхийн олон эрдэмтдэд тун ч үнэ цэн бүхий эх хэрэглэгдэхүүн болсоор байна.

   In this article, the scientist of the Russian Federation K. N. Yatskovskaya’s work on Mongolian studies, including how she recorded and studied Oirad folk songs, was discussed in relation to the characteristics of Oirad Mongolian language and culture. Mongolist K. N. Yatskovskaya in 1988 published a research book called “Mongolian folk songs”. The text consists of two parts: song study and song text. In the research class, folk singers, folk songs, motifs of folk songs, methods of song description, folk poetry and modern poetry were compared. In addition to research, the book is composed of folk song texts, Russian translations of folk songs, folk song chains, a list of the names of singers covered, explanations of words, and bibliography. The book contains 219 Oirad folk songs collected by the author from Khovd and Uvs provinces of Mongolia, and those songs are written in Mongolian Cyrillic letters. Also, 37 songs were selected from these songs and translated into Russian. This book has become a significant and good research, and the 219 folk songs that followed are still very valuable source materials for many scholars of the world who are studying Mongolian folk songs.

К. Н. ЯцковскаяОросын монгол судлалсоёлын ач холбогдолойрад ардын дуунутгийн аялгууK. N. YatskovskayaRussian Mongolian Studiescultural significanceOirad folk songs and local dialectsReferencesВладимирцов, Б. Я. Монголо-ойратский героический эпос / Б. Я. Владимирцов. – Пб. – М., 1923.Omakayeva, E. U., Alimaa, A. (2009). Pyesyennyi foliklor mongoliskikh narodov: naslyediye i sovryemyennosti (po matyerialam polyevykh isslyedovanii 2007 g.). Foliklor v kontyekstye kulitur: mat-ly Vsyeros. nauch. konf., g. Makhachkala, 12 marta 2009 g. Makhachkala. 44–47 (in Russian).Омакаева, Э. У. Песенный фольклор монгольских народов: наследие и современность (по материалам полевых исследований 2007 г.) / Э. У. Омакаева, А. Алимаа // Фольклор в контексте культур: мат-лы Всерос. науч. конф., г. Махачкала, 12 марта 2009 г. Махачкала, 2009. – 44–47.Omakayeva, E. U., Borlykova, B. Kh. (2014). Mongol ba khalimag «Jaңgar» baatarlag tuuli, ardyn duu, büjig biyelgee bichij avakh kheeriin sudlalgaany yeronkhii toim (ekspyeditsiin turshlagaas). Gadaadyn mongol sudlaach zalu erdemtdiin erdem shinjilgeenii baga khurlyn iltgeliin emkhetgel. Ulaanbaatar: Udam soyel. 180–189 (in Mongolian).Омакаева, Э. У., Борлыкова, Б. Х. (2014). Монгол ба халимаг «Жаңгар» баатарлаг тууль, ардын дуу, бүжиг биелгээ бичиж авах хээрийн судлалгааны еронхий тойм (экспедицийн туршлагаас). Гадаадын монгол судлаач залу эрдэмтдийн эрдэм шинжилгээний бага хурлын илтгэлийн эмхэтгэл. Улаанбаатар: Удам соел. 180–189.Propp, W. Ya. (1976). Folklore and reality. Moscow (in Russian).Пропп, В. Я. Фольклор и действительность / В. Я. Пропп. – М., 1976.Skorodumova, L. G. (2017). K yubileyu Klary Nikolaevna Yatskovskoi. Mongolia – XIX. SPb.: Petersburg Vostokovedenie. 19-24 (in Russian).Скородумова, Л. Г. К юбилею Клары Николаевны Яцковской. Монголика – XIX / Л. Г. Скородумова. – СПб.: Петербургское Востоковедение, 2017. – 19-24.Sto pesen darkhata G. Davaadjiya (1978). Publication, translation, introduction and comment K. N. Yatskovskaya. Moscow: Nauka (in Mongolian and in Russian).Сто песен дархата Г. Давааджия / Публикация, перевод, введение и комментарий К. Н. Яцковской. – Москва: Наука, 1978.Vladimirtsov, B. Ya. (1923). Mongolian-Oirat heroic epic. Pb.-M. (in Russian)Яцковская, К. Н. Дашдоржийн Нацагдорж: Жизнь и творчество / К. Н. Яцковская. – М.: Наука, 1974.Yatskovskaya, K. N. (1974). Dashdorzhiin Natsagdorzh: Life and work. M.: Science (in Russian).Яцковская, К. Н. Образцы из «Синего дэбтэра» народных песен дербетов / К. Н. Яцковская // Теоретические проблемы изучения литератур Дальнего Востока : Тезисы десятой научной конференции (Ленинград, 1982). – 2. – Москва, 1982. – 292–294.Yatskovskaya, K. N. (1982). Samples from the “Blue debter” folk songs of the Derbets. Theoretical problems of studying the literature of the Far East. Scientific conference with thesis (Leningrad, 1982). 2. Moscow. 292–294 (in Russian).Яцковская, К. Н. Дэрбэт Хархуугийн Гунзэн и его песни // Актуальные проблемы современного монголоведения. – Улан-Батор, 1987. – 234–239.Yatskovskaya, K.N. (1987). Derbet Harhuugiin Gunzen and his songs. Actual problems of modern Mongolian science. Ulaanbaatar. 234–239 (in Russian).Яцковская, К. Н. Народные песни монголов / К. Н. Яцковская. – Москва, 1988.Yatskovskaya, K.N. (1988). Mongolian folk songs. Moscow (in Mongolian and in Russian).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.