nomadicNomadic civilization: historical researchNomadic civilization: historical research2782-3377Калмыцкий государственный университет им. Б.Б. Городовикова10.53315/2782-3377-2023-2-1-94-100nomadic-81Research ArticleТЕОРИЯ И ИСТОРИЯ КУЛЬТУРЫTHEORY AND HISTORY OF CULTUREЖангар тууль дахь хүний үнэлэмжийн тухай нэгэн асуудалOn the question of the axiology of the image of man in the epic «Dzhangar»ЯнжиндуламВ.YangindulamV.

PhD.

PhD.

Khovd

yanjinvictor@gmail.comХовд их сургуулийн багшМонголияHovd UniversityMongolia2023110420233194100Copyright © Янжиндулам В., 20232023Янжиндулам В.Yangindulam V.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nomadic-kalmsu.ru/jour/article/view/81

Жангар тууль бол эрт үеийн монголчуудын үүх түүх, шүтлэг бишрэл, үнэт зүйлсийг хадгалан ирсэн хэл соёлын хосгүй нандин өв билээ. Аливаа ард түмний аман зохиол, хэл нь соёлыг мэдээлэх, угсаатан үндэстнүүдийн соёлын адил ба ялгаатай байдлыг илэрхийлэх хэмжүүр болно. Жангар туульд дайчин баатар эрс хүч чадал, цэц мэргэ, эрдэм ухаанаараа өрсөлдөн биесээ ялан дийлэхээс гадна хишиг буянаараа илүү төрсний учир ялан дийлэх нь бий. Монголчуудын дунд хүнийг үнэлэхдээ тэнгэрээс заяасан хишиг буянаар нь шинжин үзэж, хүнийг үнэлж байсан үнэлэм- жийн нэгэн хэлбэр оршин байсныг Жангар туулийн жишээн дээр тодруулан үзлээ. Хүчтэй хүсэл эрмэлзэлтэй хүмүүс л ялах боломжтой. Эцсийн эцэст тэд зорилгодоо хүрэхийн тулд зөрүүд байдаг, саад бэрхшээл, эргэлзээгээр тэднийг эвдэж чадахгүй. Тэд хүчтэй зан чанар, ялах хүсэл эрмэлзэл, өөртөө итгэлтэй байдаг. Туульд ийм дайчид байдаг. Эдгээр нь жинхэнэ баатрууд юм. Тууль бидэнд тэсвэр хатуужил, аминч бус эр зоригийн тод жишээг өгдөг. Амьдралын хүнд хэцүү нөхцөл байдалд бууж өгөхгүй байхыг бид баатруудаас суралцдаг.

 

Jangar Tuul is a unique cultural heritage that preserves the history, worship and values of early Mongolians. The oral literature and language of any people can inform the culture and express the cultural similarities and differences of the ethnic groups. In Jangar epic, the warrior hero not only wins the competition with his strength, wisdom and knowledge, but also wins because he was born with more virtues. In the example of the Jangar poem, it was clarified that there was a form of appreciation among the Mongolians, who evaluated people based on their virtues given by heaven. Only those with a strong will can win. After all, they are stubborn to achieve their goals, obstacles and doubts cannot break them. They have a strong character, a will to win, and self- confidence. There are such warriors in epics. These are real heroes. The epic gives us vivid examples of endurance and selfless courage. We learn from heroes not to give up in difficult life situations.

Жангар туульхишиг буянүнэлэмжReferencesБаянголын Жангар (2015). I, II, III боть. Ерөнхий эрхлэн найруулагч Б. Мөнх, Д. Таяа нар. Хөх хот: Өвөр Монголын соёлын хэвлэлийн хороо.Bayangolyn Zhangar (2015). I, II, III bot’. Erөnkhij ehrkhlehn najruulagch B. Mөnkh, D. Taya nar. Khөkh khot: Өvөr Mongolyn soyolyn khehvlehlijn khoroo.Гуревич, П.С. (2004). Соёл судлал. Улаанбаатар: Адмон.Gurevich, P.S. (2004). Soyol sudlal. Ulaanbaatar: Admon (in Russian).Жанhр. Хальмг баатрлг эпос (1990). Ясврнь Баснга Б.Б. урвдгч hарцнь, Элст: Хальмг дегтр hарhaч.Namzhil,T. (2016). Zhangar tuul’ dakh’ khүchnij ojlgolt ba bөkh baatryn tukhaj өgүүlehmzhijn uchir. Zhangar sudlal. Ojrad sudlalyn tsuvral. LXIV bot’. Ulaanbaatar.Жангар (2020). Хөрвүүлсэн Т. Баясгалан. Улаанбаатар.Omakaeva, E. U. (1997). Tekst kak otrazhenie kartiny mira: lingvokul’turologicheskie aspekty opisaniya eposa “Dzhangar”. Problemy sovremennogo dzhangarovedeniya. Elista: Kalmytskij gosudarstvennyj universitet imeni B.B. Gorodovikova. 26–31 (in Russian).Намжил,Т. (2016). Жангар тууль дахь хүчний ойлголт ба бөх баатрын тухай өгүүлэмжийн учир. Жангар судлал. Ойрад судлалын цуврал. LXIV боть. Улаанбаатар.Utga zokhiol shinzhlel (2006). Ulaanbaatar.Омакаева, Э. У. (1997). Текст как отражение картины мира: лингвокультурологические аспекты описания эпоса «Джангар». Проблемы современного джангароведения. Элиста: Калмыцкий госу- дарственный университет имени Б.Б. Городовикова. 26–31.Zhangr. Khal’mg baatrlg epos (1990). Yasvrn’ Basnga B.B. Gurvdgch hartsn’, Elst: Khal’mg degtr gargach.Утга зохиол шинжлэл (2006). Улаанбаатар.Zhangar (2020). Khөrvүүlsen T. Bayasgalan. Ulaanbaatar.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.