Жангар туулийг соёлын инновацийн бүтээгдэхүүн болгон хөгжүүлж буй ОХУ-ын Халимаг Тангачийн туршлага, сургамж
https://doi.org/10.53315/2782-3377-2026-6-2-75-85
Аннотация
Энэхүү өгүүлэлд Жангар туулийг соёлын инновацийн бүтээгдэхүүн болгон хадгалах, хөгжүүлэх, түгээх Халимаг (ОХУ)-ын туршлагыг судалсан болно. Жангар тууль нь Монгол үндэстний аман ардын уран зохиолын өвөрмөц дурсгал бөгөөд Халимаг, Монгол, Хятадын Ойрадуудын дунд хадгалагдан үлдсэн юм. Даяаршил, соёлын нэгдлийн нөхцөлд үндэсний хэл, соёлоо хадгалах асуудал онцгой ач холбогдолтой болж байна. Халимагийн туршлага нь төрийн бодлого, туульч бэлтгэх орчин үеийн арга барил, боловсролын системд нэгтгэх, дижитал технологи ашиглах, соёлын аялал жуулчлал хөгжүүлэх, олон улсын хамтын ажиллагаа зэргээр дамжуулан туульсын өвийг орчин үеийн соёлын идэвхтэй элемент болгон хувиргах үр дүнтэй загварыг харуулж байна. Өгүүлэлд Халимагийн соёлын бодлогын үндсэн чиглэл, орчин үеийн жангарчдын сургалтын тогтолцоо, туулийн дүрслэх урлаг, тайзны бүтээл дэх тусгал, олон улсын Жангар судлал дахь Халимагийн байр суурийг шинжилсэн. Энэхүү дүн шинжилгээнд үндэслэн Монгол Улс болон туульсын өвийг хадгалж буй бусад бүс нутагт хэрэгжүүлэх дүгнэлт, зөвлөмжийг боловсруулсан болно.
Об авторах
Өрнөхдэлгэр Дашзэвэгийн
МУИС-ийн Баруун бүсийн сургуулийн
Монголия
Монголия
Дашзэвэгийн Өрнөхдэлгэр, хэл бичгийн ухааны доктор, профессор
Ховд
Бадарч Баяндалайн
МУИС-ийн Баруун бүсийн сургуулийн
Монголия
Монголия
Баяндалайн Бадарч, докторант
Ховд
Список литературы
1. Бадмаева, Г. Г. (2018). Зөвлөлтийн дараах үеийн Халимаг улсын түүх, соёлын өвийг хадгалах соёлын бодлогын үндсэн чиглэлүүд. Кавказын шинжлэх ухааны бодол, 14(3), 112–120.
2. Бадма-Халгаева, О., Пичугина, В. (2020). Баатарлаг Жангар тууль нь Халимаг ардын мэргэн ухааны антологи: орос орчуулга ба сурган хүмүүжүүлэх агуулга. ПСТГУ-ийн мэдээ, 59, 91–104.
3. Биткеева, А. Н., Селеева, Ц. Б. (2019). “Жангар” тууль дижитал орон зайд: Халимаг ардын аман зохиолын өвийг хадгалах ба дамжуулах. Дорно дахины судлал, 12(3), 456–468.
4. Борлыкова, Б. Х. (2018). Халимаг дахь Жангарчлах уламжлал: Ээлән Овла ба Шавалин Дава сургуулиуд. Ардын аман зохиол судлал, 7(2), 45–58.
5. Дорджиева, Г. С. (2021). Халимагийн баатарлаг “Жангар” туулийг хадгалах ба сурталчлах орчин үеийн технологиуд. РАН-ийн Халимагийн Хүмүүнлэгийн ухааны хүрээлэнгийн мэдээ, 14(2), 234–245.
6. Дякиева, Б. Б. (2017). Кичиков Анатолий Шалхакович (1921-1998): “Жангар” туулийг дэлхийд нээсэн эрдэмтэн. LIBRI MAGISTRI, 5(2), 78–89.
7. Иванов, А. А. (2022). “Жангариада” нь Халимагт угсаатны соёлын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх хүчин зүйл болох нь. Үйлчилгээ ба аялал жуулчлал: Инноваци, технологи, тогтвортой байдал, 16(1), 78–89.
8. Кичиков, А. Ш. (1997). Халимагийн баатарлаг тууль “Жангар”. Элиста: Халимагийн номын хэвлэл.
9. Манжиева, Б. Б. (2015). Халимагийн театрын урлаг дахь “Жангар” туулийн дүрслэл. Урлаг судлал, 12(3), 67–79.
10. Манжиева, Б. Б. (2023). Халимагийн “Жангар” тууль дахь Бумба орны дүрслэл ба орчин үеийн аялал жуулчлалын маршрутуудад түүний тусгал. Газар зүй ба аялал жуулчлал, 11(2), 112–124.
11. Сангаджиева, Н. С. (2020). Халимагийн боловсролын системд “Жангар” туулийг заах арга зүй. Сурган хүмүүжүүлэх ухаан, 15(4), 89–102.
12. Убушиева, Д. В. (2021). “Жангар” портал нь Халимагийн туульсын өвийг хадгалах, түгээхэд гүйцэтгэх үүрэг. Оросын мэдээллийн нөөц, 18(5), 34–42.
13. Халимагийн Бүгд Найрамдах Улсын Засгийн газар. (2020). *”Жангар” туулийг хадгалах, судлах, түгээх 2021-2025 оны улсын хөтөлбөр*. Элиста: Халимагийн Засгийн газар.
14. Bougdaeva, S. (Trans.). (2022). Jangar: The Heroic Epic of the Kalmyk Nomads. Oakland, California: University of California Press.
15. International Academic Conference on “The Epic of Jangar and Jangar Studies” Held in Honor of Scholar U. Zagdsuren. (2024). Montsame, March 15, 2024.
16. Omakaeva, E. U. [et al.] (2019). “Jangar” heroic epic in the mirror of the language, culture, and information technology: thematic dictionary. Социальные и культурные трансформации в контексте современного глобализма: сборник научных трудов II Международной научной конференции, посвященной 85-летию профессора Х.И. Ибрагимова, Грозный, 14–15 июня 2019 года. Vol. 3. Грозный: СибИздатСервис. 818–821.
17. Omakaeva, E. U. [et al.] (2025). Kalmyk Heroic Epic “Jangar” in the Original and Translation as a Bilingual Phenomenon: Thesaurus Modeling of Epic Lexicon and Translation Strategies. Forum for Linguistic Studies. Vol. 7, No. 2. DOI 10.30564/fls.v7i2.7878.
Рецензия
Для цитирования:
Дашзэвэгийн Ө., Баяндалайн Б. Жангар туулийг соёлын инновацийн бүтээгдэхүүн болгон хөгжүүлж буй ОХУ-ын Халимаг Тангачийн туршлага, сургамж. Nomadic civilization: historical research. 2026;6(2):75-85. https://doi.org/10.53315/2782-3377-2026-6-2-75-85
For citation:
Urnukhdelger D., Bayandalayn B. Russian Kalmykia’s experience and lessons in the development of the Jangar epic as a cultural innovation product. Nomadic civilization: historical research. 2026;6(2):75-85. (In Russ.) https://doi.org/10.53315/2782-3377-2026-6-2-75-85
Просмотров:
56
JATS XML
Послать статью по эл. почте 