Домог зүйн үүтгэн бүтээгчдийн (demiurges) нэршил, ялгааны тухай асуудалд (монгол-хятадын домгийн жишээн дээр)
https://doi.org/10.53315/2782-3377-2025-5-4-73-82
Abstract
Өгүүлэлд домгийн үүтгэн бүтээгч, туурвигч болон соёлын баатруудын ялгаа зөрөөг домогзүйн онолын бүтээлүүдээс тодруулах гол зорилготой. Учир нь домог зүйн судалгааны бүтээлүүдэд хүний ертөнцийг бүтээгч, хүний үүсэл, соёлын анхдагчуудын талаар туурвигч баатар, бүтээгч эзэд, соёлын баатар, бурхад, сахиулсан, тотем өвөг, домгийн баатар, тэнгэр нэрүүд, трикстер, мөн туулийн баатар гэх зэрэг олон янз нэршил таарч байгаа бөгөөд янз бүрээр ойлгож, тэмдэглэж байна. Түүнчлэн домгийн гол баатрууд гэх, ертөнц дахиныг бүтээгчид: бурхан, сахиусан чөтгөр, амьтад гэх мэттэй холилдуулснаас ойлголтын ялгаа зөрөө багагүй байна. Эдгээр үүсгэн бүтээгчдийн цогцолбор Монгол олон Хятадын домогт өөр өөрийн онцлогтой ч, ерөнхий төлвөөрөө адил байгаа нь анхаарал татна. Ийнхүү жишээ, функцийн үүднээс тодруулахын тулд Монгол болон Хятадын домгийн сангаас туурвигч баатруудыг сонгон авч харьцуулан үзэж өөрсдийн дүгнэлтээ хийжээ.
Keywords
Домог,
домог зүй,
Монгол домог,
Хятад домог,
туурвигч,
үүтгэгч,
бүтээгч баатар,
соёлын баатар,
харьцуулалт.
About the Authors
М.-Э. Сэцэнтунгалаг
Монгольский государственный университет образования
Монголия
Монголия
Молор-Эрдэнийн Сэцэнтунгалаг (Siqintonglaga)
МУБИС-ийн докторант
Улаанбаатар
А. Алимаа
Институт языка и литературы АН Монголии
Монголия
Монголия
Аюушжавын Алимаа, доктор (Ph.D)
ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Аман зохиол судлалын салбарын ЭШТА
Улаанбаатар
References
1. Беннигсен, А.П. (1912). Легенды и сказки Центральгой Азии. СПб.
2. Гаадамба, Ш., Сампилдэндэв, Х., Цэрэнсодном, Д. (1991). Монгол ардын аман зохиол. Монгол бичгээр. ӨМ-ын багачууд хүүхдийн хэвлэлийн хороо.
3. Дугаров, Б.С. (2005). Сакральный мир буриятскрй Гэсэриады: Небесный пантеон и генезис героя. Улан-Удэ: Издательство БНЦ СО РАН.
4. Дулам, С. (1998). Монгол домогзүйн дүр. Хайлаар.
5. Дьяконов, И.М. (2004). Архаические мифы Востока и Запада. М.: Едиториал УРСС.
6. Лиу Шү Хуа (2006). Үлгэр зүйн ухаан. Хуа зүн-Багшийн их сургуулийн хэвлэлийн хороо.
7. Лиу Куй Ли (1982). Домог хийгээд домгийн ухаан. Аман зохиолын тавцан.
8. Мандах (2003). Ардын аман зохиолын онол. Леонины үндэстний хэвлэлийн хороо. Мелетинский, Е.М. и др. (1982). Мифы народов мира. Энциклопедия. 2. М.: Сов. энцикл.
9. Монгол утга зохиолын нэвтэрхий толь (2022). 1. Ерөнхий редактор С.Байгалсайхан. УБ.
10. Потанин, Г.Н. (1883). Баруун-хойт Монголын тэмдэглэл, 4.
11. Цэрэнсодном, Д. (2013). Монгол ардын домог үлгэр. Улаанбаатар: Номун гэрэл төв. Хоёрдахь удаагийн хэвлэл.
12. Ян Ли Куй, Жан Чун Фу (2018). Хятадын домгийн хэлхээс. Шаншигийн Багшийн Их сургуулийн хэвлэлийн ерөнхий хороо.
13. Янжинсүрэн, С. (2006). Хятадын шашин шүтлэг хийгээд Күнзийн суртал. МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны сургууль. Философи, шашин судлал. 4. 253 (30).
Review
For citations:
Сэцэнтунгалаг М., Алимаа А. Домог зүйн үүтгэн бүтээгчдийн (demiurges) нэршил, ялгааны тухай асуудалд (монгол-хятадын домгийн жишээн дээр). Nomadic civilization: historical research. 2025;5(4):73-82. (In Russ.) https://doi.org/10.53315/2782-3377-2025-5-4-73-82
Views:
21
JATS XML
Email this article 